TS. Nguyễn Đức Việt và nhịp cầu khoa học Việt Nam - Bỉ

Thứ hai - 24/08/2026 18:18

Một đề tài được chọn trong tám đề tài được tài trợ, từ 48 hồ sơ đề xuất. Đằng sau tỷ lệ thành công 17% không chỉ là một con số. Đó là câu chuyện của một nhà khoa học trẻ trở về mái trường cũ, mang theo tri thức, những mối liên kết quốc tế và một niềm tin giản dị: khoa học phải góp phần giải quyết những việc khó của đời sống.

Một con số biết nói

Tháng 8/2026, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia công bố danh mục nhiệm vụ trong khuôn khổ hợp tác NAFOSTED - FWO. Có 48 đề xuất. Chỉ tám đề tài được tài trợ. Đề tài do TS. Nguyễn Đức Việt chủ trì có tên trong danh sách ấy.

Tỷ lệ thành công là 17%. Một kết quả đáng trân trọng. Nhưng nếu chỉ dừng ở niềm vui được tài trợ thì chưa đủ. Điều đáng nói hơn là đề tài đã nối được hai cơ sở khoa học: Trường Hóa và Khoa học Sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội và Đại học Ghent, Vương quốc Bỉ. Nó biến một mối quan hệ nghề nghiệp thành một chương trình hợp tác có mục tiêu, có nguồn lực, có trách nhiệm và có thời hạn.

Đề tài mang tên SOLARWISE. Tên đầy đủ nói rõ một bài toán lớn: phát triển hệ thống thông minh tích hợp vi tảo, màng quang xúc tác và chưng cất màng sử dụng năng lượng mặt trời để tái sử dụng nước và thu hồi tài nguyên từ công nghiệp bán dẫn. Thời gian thực hiện là 36 tháng.
Được trao cơ hội đã khó. Biến cơ hội thành kết quả có ích còn khó hơn. Nhà khoa học chân chính hiểu rõ điều đó.

Đi xa để học, trở về để làm

Nguyễn Đức Việt từng là sinh viên Kỹ thuật môi trường của Đại học Bách khoa Hà Nội. Năm 2017, anh tốt nghiệp kỹ sư. Trước đó, năm 2016, anh đã có thời gian học tập tại Đại học Kyoto, Nhật Bản. Năm 2018, anh tiếp tục nghiên cứu tại Đại học Hoàng gia ở Saudi Arabia. Từ năm 2018 đến năm 2022, anh làm nghiên cứu sinh tại Đại học Sungkyunkwan, Hàn Quốc và nhận bằng tiến sĩ Kỹ thuật môi trường.

Từ năm 2022 đến năm 2025, anh nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Ghent. Đó là quãng thời gian để đào sâu chuyên môn, làm quen với những chuẩn mực nghiên cứu quốc tế và gây dựng quan hệ học thuật. Đó cũng là thời gian để hiểu một điều: tri thức không có biên giới, nhưng trách nhiệm của người trí thức luôn có một đích đến.

Năm 2025, TS. Nguyễn Đức Việt trở về Đại học Bách khoa Hà Nội, làm giảng viên Khoa Khoa học và Công nghệ Môi trường. Anh trở về không phải để khép lại một hành trình. Anh trở về để mở một hành trình khác. Hành trang của anh không chỉ có bằng cấp. Còn có kinh nghiệm. Có đồng nghiệp. Có những cánh cửa hợp tác đã được gây dựng bằng lao động nghiêm túc.

Ngay trong năm trở về, khi NAFOSTED kêu gọi đề xuất nhiệm vụ hợp tác song phương, anh kết nối hai trường, tập hợp nhóm nghiên cứu và cùng chuẩn bị hồ sơ. Một năm sau, dự án được phê duyệt. Kết quả ấy đến từ sự chuẩn bị dài lâu và khả năng nắm bắt đúng thời cơ.

Bài toán của nước, năng lượng và tài nguyên

Công nghiệp bán dẫn tạo ra những sản phẩm rất nhỏ, nhưng đòi hỏi lượng nước rất lớn và quy trình rất nghiêm ngặt. Bài toán đặt ra là phải xử lý nước thải tốt hơn, tái sử dụng nhiều hơn và thu hồi được những thành phần còn giá trị.

SOLARWISE tìm lời giải bằng sự tích hợp. Vi tảo đảm nhiệm một phần chuyển hóa sinh học. Màng quang xúc tác hỗ trợ phân hủy chất ô nhiễm. Chưng cất màng giúp tách nước. Năng lượng mặt trời cung cấp nguồn năng lượng sạch. Hệ thống thông minh giúp các cấu phần không đứng riêng rẽ mà phối hợp với nhau.

Đó là tư duy cần thiết của khoa học hôm nay. Một vấn đề phức tạp không thể chỉ nhìn từ một phía. Những hướng nghiên cứu của TS. Nguyễn Đức Việt cũng đi theo mạch ấy: phát triển kỹ thuật màng trong xử lý nước và thu hồi tài nguyên; nghiên cứu các quá trình điện hóa, sinh học để thu hồi năng lượng xanh và hướng tới trung hòa carbon; xử lý các hợp chất vi ô nhiễm; tích hợp học máy và trí tuệ nhân tạo vào hệ thống xử lý môi trường. Các hướng khác nhau, nhưng cùng quy tụ ở một mục tiêu: làm cho công nghệ môi trường hiệu quả hơn, thông minh hơn và có ích hơn.

Một nhịp cầu không xây bằng lời nói

Hợp tác quốc tế thường bắt đầu bằng một cái bắt tay. Nhưng cái bắt tay chỉ có ý nghĩa khi sau đó là thỏa thuận được hiện thực hóa. Thỏa thuận giữa Trường Hóa và Khoa học Sự sống với Ghent University Global Campus được ký năm 2024. Đến năm 2026, SOLARWISE được khởi động. Từ văn bản đến dự án là một bước chuyển quan trọng.

Ngày 17/8/2026, GS. Di Wu và GS. Philippe Heynderickx đến làm việc tại Trường Hóa và Khoa học Sự sống. Hai bên khởi động dự án, trao đổi chuyên môn và mở thêm cơ hội cho nhà khoa học, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên. Trước đó, đoàn của Khoa Khoa học và Công nghệ Môi trường đã tới Ghent University Global Campus trong tháng 7/2026. Cùng thời điểm, giảng viên và người học của Trường tham gia trao đổi nghiên cứu tại Hàn Quốc.

GS. Di Wu thăm và làm việc tại Trường Hóa và Khoa học sự sống và khởi động dự án SOLARWISE

Những chuyến đi ấy giúp nhóm nghiên cứu hiểu nhau, chia sẻ phương pháp, sử dụng thế mạnh bổ trợ và tạo điều kiện cho người trẻ bước vào môi trường khoa học quốc tế. Một cây cầu bền vững không xây bằng lời nói mà được xây bằng đề tài chung, phòng thí nghiệm chung, dữ liệu chung và trách nhiệm chung.

TS. Nguyễn Đức Việt là người đứng ở một đầu cầu ấy. Anh hiểu HUST vì anh trưởng thành từ HUST. Anh hiểu đối tác vì đã có ba năm nghiên cứu tại Ghent. Biết cả hai phía, anh có thể kết nối đúng người, đúng việc và đúng lúc. Đó là một năng lực quan trọng của nhà khoa học thời hội nhập: không chỉ làm tốt phần việc của mình, mà còn biết tạo ra không gian để nhiều người cùng làm tốt.

PGS. TS. Chu Kỳ Sơn, Hiệu trưởng Trường Hóa và Khoa học sự sống cùng các cán bộ, sinh viên, đón tiếp các Giáo sư GUGC.

Người thầy trong phòng học, người học trò trước khoa học

Trở về trường, TS. Nguyễn Đức Việt vừa nghiên cứu, vừa giảng dạy. Những học phần anh tham gia trải từ Hóa sinh môi trường, Thủy lực trong công nghệ môi trường, Thống kê sinh thái đến các đồ án nghiên cứu. Đó là những môn học đòi hỏi người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn rèn cho sinh viên cách đặt câu hỏi, cách đo lường và cách chịu trách nhiệm với kết luận của mình.

Người làm khoa học phải biết nghi ngờ điều chưa được chứng minh. Người thầy phải biết khơi dậy niềm tin vào khả năng tìm ra sự thật. Hai yêu cầu tưởng như trái nhau, thực ra bổ sung cho nhau. Nghiêm khắc trong phương pháp để trung thực với kết quả. Ôn tồn với người học để nuôi dưỡng lòng ham hiểu biết.

Một dự án quốc tế thành công có thể mang về thiết bị, dữ liệu và công bố. Nhưng giá trị lâu dài hơn là tạo ra lớp người kế tiếp. Khi một sinh viên được tham gia nghiên cứu thật, làm việc với nhóm quốc tế thật và đối diện với tiêu chuẩn khoa học thật, bài học sẽ không còn nằm yên trên trang giáo trình.

Trở về là một sự lựa chọn

Có người đi xa để tìm một nơi ở lại. Có người đi xa để tìm đường trở về. Sự trở về của TS. Nguyễn Đức Việt được đánh dấu bằng những giờ lên lớp, những hướng nghiên cứu mới, một hồ sơ hợp tác được chuẩn bị và một dự án vừa bắt đầu.

Phía trước còn 36 tháng. Còn thí nghiệm có thể chưa thành công. Còn dữ liệu phải kiểm tra. Còn những cam kết phải hoàn thành. Vì vậy, danh sách tài trợ không phải vạch đích. Nó chỉ là điểm khởi đầu.

Nhưng một khởi đầu đúng luôn đáng quý. Từ Bách khoa Hà Nội đến Kyoto, Saudi Arabia, Sungkyunkwan và Ghent; rồi từ Ghent trở lại Bách khoa Hà Nội, con đường của Nguyễn Đức Việt cho thấy một điều giản dị: học để biết là cần, học để làm là quý, học để góp sức cho cộng đồng mới là điều có giá trị bền lâu.

Tài nguyên phải được gìn giữ. Người trẻ phải được trao cơ hội. Hợp tác phải đi đến kết quả. Những việc ấy không dễ. Nhưng việc khó càng cần người bắt tay làm.

TS. Nguyễn Đức Việt đã bắt đầu phần việc của mình.

Tác giả: Trường Hóa và Khoa học sự sống