Trong lịch sử xây dựng và phát triển của Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Hóa và Khoa học Sự sống đã ghi dấu ấn mạnh mẽ bằng những đóng góp khoa học có giá trị cho đất nước. Nổi bật trong dòng chảy ấy là nhiều nhà khoa học nữ – những người đã bền bỉ theo đuổi nghiên cứu, vượt qua những rào cản của thời đại để khẳng định trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm xã hội của người làm khoa học. Từ thế hệ tiên phong đặt nền móng cho các lĩnh vực nghiên cứu đến những nhà khoa học trẻ tiếp nối, họ đã góp phần tạo dựng truyền thống học thuật vững chắc và lan tỏa hình ảnh đẹp của nữ trí thức Việt Nam.
Cán bộ viên chức Trường Hóa và Khoa học Sự sống chụp ảnh lưu niệm trước quảng trường C1
Ở thế hệ mở đường, GS.TS Phan Lương Cầm được xem là biểu tượng của trí tuệ và bản lĩnh khoa học. Sinh năm 1943 tại Thừa Thiên – Huế, bà bắt đầu công tác tại Đại học Bách khoa Hà Nội từ năm 1965. Năm 1968, bà được cử sang Liên Xô làm nghiên cứu sinh tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva mang tên M.V. Lomonosov và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ về điện hóa – ăn mòn kim loại. Trở về nước năm 1973, bà tiếp tục giảng dạy và nghiên cứu trong suốt hơn bốn thập kỷ, đào tạo nhiều thế hệ kỹ sư, thạc sĩ và tiến sĩ. Không chỉ là nữ giáo sư – tiến sĩ đầu tiên của Đại học Bách khoa Hà Nội, bà còn sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Ăn mòn và Bảo vệ Kim loại và là người sáng lập, đồng thời là chủ tịch đầu tiên của Hội Khoa học – Kỹ thuật Ăn mòn và Bảo vệ Kim loại Việt Nam. Những đóng góp của bà được ghi nhận bằng Giải thưởng Kovalevskaia năm 1995 cùng nhiều huân chương và phần thưởng cao quý.
GS.TS Phan Lương Cầm
Tiếp nối thế hệ tiên phong, GS.TS Đặng Thị Kim Chi là một trong những người đặt nền móng cho lĩnh vực kỹ thuật bảo vệ môi trường ở Việt Nam. Sinh năm 1949 tại Nam Định, bà tốt nghiệp loại giỏi Khoa Hóa, Đại học Bách khoa Hà Nội năm 1971 và được giữ lại làm giảng viên. Sau thời gian làm nghiên cứu sinh tại Cộng hòa Dân chủ Đức, bà trở về nước năm 1983 và tham gia xây dựng nhóm chuyên gia đầu tiên về kỹ thuật môi trường của trường. Trong gần 50 năm giảng dạy và nghiên cứu, bà đã chủ trì và tham gia 43 đề tài khoa học, công bố hơn 80 bài báo khoa học và đóng góp quan trọng vào việc giải quyết các vấn đề môi trường, đặc biệt là ô nhiễm tại các làng nghề truyền thống. Với những cống hiến bền bỉ, bà được trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2007, danh hiệu Nhà giáo Nhân dân và nhiều giải thưởng khoa học uy tín.
GS.TS Đặng Thị Kim Chi
Ở thế hệ kế cận, GS.TS Lê Minh Thắng là gương mặt tiêu biểu của nữ trí thức khoa học trong thời kỳ hội nhập. Tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội năm 1997 với thành tích đứng đầu ngành Hữu cơ – Hóa dầu và đứng thứ hai toàn trường, bà được giữ lại làm giảng viên và tiếp tục con đường nghiên cứu. Sau khi bảo vệ tiến sĩ tại Đại học Ghent (Bỉ) năm 2005, bà nhanh chóng khẳng định năng lực học thuật khi trở thành nữ phó giáo sư trẻ nhất Việt Nam năm 2009 và được phong hàm giáo sư năm 2019. Hơn hai thập kỷ theo đuổi lĩnh vực xúc tác xử lý khí thải và phát triển hóa học bền vững, bà đã công bố hơn 120 bài báo khoa học, sở hữu nhiều sáng chế và giải pháp hữu ích. Những đóng góp này đã mang lại cho bà Giải thưởng Sáng tạo châu Á của Quỹ Toàn cầu Hitachi năm 2021 và Giải thưởng Kovalevskaia năm 2022.
GS.TS Lê Minh Thắng
Một gương mặt khác của thế hệ khoa học trẻ là PGS.TS Nguyễn Minh Tân, nhà khoa học được trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2024. Tốt nghiệp kỹ sư và thạc sĩ ngành Công nghệ Hóa học tại Đại học Bách khoa Hà Nội, bà nhận học bổng của Tổ chức Trao đổi Hàn lâm Đức (DAAD) để theo học tiến sĩ tại Đại học Kỹ thuật Dresden (CHLB Đức), bảo vệ luận án năm 2004. Sau khi trở về nước năm 2005, bà tiếp tục giảng dạy và nghiên cứu tại trường, đồng thời hoàn thành chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ về công nghệ màng tại Đại học Johannes Kepler Linz (Áo) năm 2014. Những nghiên cứu của bà trong lĩnh vực kỹ thuật hóa học đang đóng góp tích cực cho các hướng công nghệ tiên tiến tại Việt Nam.
Hiệu trưởng trường Hóa và Khoa học Sự sống - PGS. TS. Chu Kỳ Sơn và các sinh viên chúc mừng PGS.TS Nguyễn Minh Tân trong một chương trình truyền hình tôn vinh những nhà khoa học tiêu biểu.
Đặc biệt, năm 2025, tập thể các nhà khoa học nữ ngành Công nghệ Thực phẩm của Trường Hóa và Khoa học Sự sống đã được trao Giải thưởng Kovalevskaia với cụm công trình “Ứng dụng xúc tác sinh học nâng cao giá trị nông sản Việt”. Nhóm gồm 9 nhà khoa học: PGS.TS Vũ Thu Trang, PGS.TS Hồ Phú Hà, PGS.TS Lương Hồng Nga, PGS.TS Phan Thanh Tâm, PGS.TS Nguyễn Thị Hạnh, TS Đỗ Thị Yến, TS Nguyễn Hải Vân, ThS Bùi Uyển Diễm và ThS Nguyễn Thị Hoài Đức. Các nghiên cứu của nhóm tập trung ứng dụng enzyme và vi sinh vật trong chế biến thực phẩm, phát triển sản phẩm dinh dưỡng và nâng cao giá trị nông sản Việt Nam, góp phần thúc đẩy sản xuất bền vững và đưa khoa học công nghệ đến gần hơn với đời sống.
Tập thể các nhà khoa học nữ ngành Công nghệ Thực phẩm của Trường Hóa và Khoa học Sự sống
Từ những nhà khoa học tiên phong như Phan Lương Cầm, Đặng Thị Kim Chi đến thế hệ kế cận như Lê Minh Thắng, Nguyễn Minh Tân và các nhà khoa học trẻ trong lĩnh vực công nghệ thực phẩm, Trường Hóa và Khoa học Sự sống đã và đang khẳng định vị thế là nơi hội tụ trí tuệ và khát vọng cống hiến của nữ trí thức Việt Nam. Những thành tựu khoa học của họ không chỉ góp phần nâng cao uy tín học thuật của Đại học Bách khoa Hà Nội mà còn đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của đất nước, đồng thời truyền cảm hứng mạnh mẽ cho các thế hệ sinh viên, đặc biệt là các nữ sinh theo đuổi con đường khoa học.
