Từ giảng đường đến nhà máy: một cách chọn ngành bớt mơ hồ
- Thứ sáu - 21/08/2026 10:10
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Khi 197 sinh viên Khoa Hóa học và Khoa Kỹ thuật Hóa học bước vào 23 doanh nghiệp, viện nghiên cứu trong cùng một kỳ thực tập, câu hỏi “học ngành này rồi làm gì?” đã có câu trả lời cụ thể hơn nhiều lời quảng bá tuyển sinh.
Trang kể về những cuộc trò chuyện với kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và các thế hệ cựu sinh viên đang làm việc tại doanh nghiệp. Điều đọng lại không chỉ là kiến thức chuyên môn, mà còn là sự chủ động, tinh thần trách nhiệm, khả năng lắng nghe và thái độ sẵn sàng học tiếp. Kỳ thực tập vì thế không còn là phần việc phải hoàn thành để đủ tín chỉ. Nó trở thành lần đầu một sinh viên nhìn thấy hình hài nghề nghiệp tương lai của mình.
Phụ huynh không chỉ hỏi “học gì”, mà hỏi “ra làm gì”
Trong mỗi mùa tuyển sinh, các ngành nền tảng như Hóa học thường gặp một nghịch lý. Vai trò của hóa học hiện diện trong vật liệu, dược phẩm, mỹ phẩm, phân bón, dầu khí, giấy, xi măng và nhiều ngành sản xuất khác, nhưng đường đi từ giảng đường tới việc làm lại khó hình dung với một học sinh lớp 12. Một cái tên ngành học, chưa chắc giúp người học thấy được mình sẽ đi về đâu, làm gì sau bốn hay năm năm đại học.Số liệu thực tập kỳ 2025.3 của riêng Khoa Kỹ thuật Hóa học và Khoa Hóa học của Trường Hóa và Khoa học Sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội cho thấy một lát cắt đáng chú ý: 197 sinh viên được bố trí tại 23 đơn vị. Trong đó, 143 sinh viên thuộc ngành Kỹ thuật Hóa học và 54 sinh viên thuộc ngành Hóa học. Các điểm đến phân bố từ doanh nghiệp hóa mỹ phẩm, công nghệ cao, dược, vật liệu xây dựng, phân bón, dầu khí, giấy đến viện nghiên cứu và đơn vị dinh dưỡng.
Danh sách ấy quan trọng không phải bởi có nhiều tên doanh nghiệp, mà vì nó làm rõ một điều: kiến thức hóa học không dẫn đến một lối ra duy nhất. Người học có thể bước vào phòng nghiên cứu và phát triển, khu vực sản xuất, kiểm soát chất lượng, vận hành quá trình, phát triển sản phẩm hoặc các công việc kỹ thuật gắn với từng ngành công nghiệp. Câu hỏi nghề nghiệp nhờ vậy được trả lời bằng những vị trí, dây chuyền và môi trường làm việc có thật.
Thực tập không phải chuyến tham quan kéo dài
Khoảng cách lớn nhất giữa đào tạo và việc làm không chỉ nằm ở lượng kiến thức, mà ở khả năng chuyển kiến thức thành hành động. Sinh viên có thể hiểu một phản ứng, một cân bằng vật chất hay nguyên lý thiết bị; nhưng tại doanh nghiệp, các em phải học cách đọc quy trình, quan sát sai lệch, đặt câu hỏi đúng, tuân thủ kỷ luật và trao đổi với những người thuộc nhiều bộ phận.Đây cũng là lý do thực tập cần được xem như một phần của phương pháp đào tạo, không phải hoạt động bên lề. Trong số 27 lượt, nhóm thực tập được tổng hợp, 22 lượt nằm trong bán kính 100 km từ Hà Nội, chiếm 81,5%. Phân bố này giúp giảng viên thuận lợi kiểm tra, doanh nghiệp dễ phối hợp và sinh viên giảm áp lực đi lại. Đồng thời, vẫn có các điểm thực tập tại Đồng Nai và TP HCM, mở rộng trải nghiệm ra ngoài khu vực phía Bắc.
Mô hình ấy tạo ra một “lớp học thứ hai”. Ở đó, doanh nghiệp không thay nhà trường giảng kiến thức nền tảng; nhà trường cũng không mô phỏng toàn bộ áp lực của sản xuất. Hai bên bổ sung cho nhau. Giảng đường giúp sinh viên hiểu bản chất, còn nhà máy khiến các em nhận ra vì sao độ chính xác, an toàn, tiến độ và trách nhiệm lại quan trọng.
Cựu sinh viên là bằng chứng sống về một con đường nghề nghiệp
Trong chia sẻ của Huyền Trang, những người tạo động lực mạnh nhất lại là các cô chú, anh chị từng học cùng ngôi trường. Họ từng hoang mang trước câu hỏi “mình là ai, sẽ làm gì sau khi tốt nghiệp”, rồi từng bước tìm câu trả lời bằng công việc và kinh nghiệm tích lũy.Sự hiện diện của cựu sinh viên tại doanh nghiệp tạo nên một cầu nối mà không một bản mô tả chương trình đào tạo nào thể hiện được. Với sinh viên, đó là người có thể giải thích một công việc bằng ngôn ngữ gần gũi và chỉ ra những thiếu hụt cần bù đắp. Với phụ huynh, đó là bằng chứng rằng ngành học có một cộng đồng nghề nghiệp. Với nhà trường, đó là kênh phản hồi trực tiếp để việc đào tạo không trở thành việc “mẹ hát con khen hay”.
Một mạng lưới thực tập tốt vì thế không nên chỉ được đo bằng số doanh nghiệp ký kết. Chất lượng nằm ở mức độ sinh viên được quan sát, được giao việc phù hợp, được phản hồi và được nhìn thấy tiêu chuẩn của một người làm nghề. Nếu làm được điều đó, kỳ thực tập có thể rút ngắn đáng kể quãng chuyển tiếp đầy bỡ ngỡ giữa sinh viên năm cuối và kỹ sư mới ra trường.
Chọn ngành bằng trải nghiệm mà nhà trường có thể tạo ra
Học sinh thường được khuyên chọn ngành theo sở thích, năng lực hoặc xu hướng việc làm. Ba yếu tố ấy đều cần, nhưng chưa đủ. Một tiêu chí khác đáng được đặt ra là: cơ sở đào tạo có tạo được hành trình để người học kiểm chứng lựa chọn của mình hay không?Với những học sinh thích tìm hiểu vật chất biến đổi thế nào, một quy trình sản xuất vận hành ra sao, vì sao cùng một công thức nhưng chất lượng sản phẩm có thể khác nhau, Hóa học và Kỹ thuật Hóa học không phải những ngành xa đời sống. Điều cần thiết là môi trường đào tạo phải đưa những câu hỏi ấy ra khỏi trang sách, đặt chúng trước dây chuyền, thiết bị, phòng thí nghiệm và bài toán thật của doanh nghiệp.
Lợi thế đáng nói của Trường Hóa và Khoa học Sự sống không chỉ nằm ở việc dạy kiến thức chuyên sâu, mà ở khả năng kết nối kiến thức với một hệ sinh thái thực hành đa dạng. Con số 197 sinh viên tại 23 đơn vị cho thấy quy mô của sự kết nối; câu chuyện của một sinh viên ở Lâm Thao cho thấy chiều sâu mà sự kết nối ấy có thể mang lại.
Tuyển sinh thực chất không bắt đầu từ một khẩu hiệu thật kêu. Nó bắt đầu khi người học nhìn thấy con đường: học gì, được trải nghiệm ở đâu, cần trưởng thành như thế nào và có thể tạo ra giá trị gì sau khi tốt nghiệp. Khi những câu hỏi ấy được trả lời bằng trải nghiệm thật, lựa chọn ngành học sẽ bớt mơ hồ - và niềm tin của phụ huynh cũng bớt phụ thuộc vào những lời hứa.
“Điều đáng hỏi không chỉ là học ngành gì, mà là trong những năm đại học, người học sẽ được đưa đến gần nghề nghiệp bằng cách nào.”