2010–2023: TỪ NHỮNG HÀNH TRÌNH RIÊNG ĐẾN MỘT NGÔI TRƯỜNG CHUNG

Trở lại tháng cuối năm 2010, khi Viện Kỹ thuật Hóa học được thành lập trên cơ sở Khoa Công nghệ Hóa học. Sự chuyển đổi từ mô hình từ Khoa sang Viện gắn với việc mở rộng quyền tự chủ trong quản lý, đào tạo, nghiên cứu khoa học, thiết bị và tài chính. Từ nền tảng 14 bộ môn (Hóa Vô cơ – Đại cương; Hóa lý; Hóa Hữu cơ; Hóa Phân tích; Công nghệ các chất Vô cơ; Công nghệ Điện hóa & Bảo vệ kim loại; Công nghệ Vật liệu Silicát; Công nghệ Hữu cơ – Hóa dầu; Máy và Thiết bị công nghiệp Hóa chất-Dầu khí; Quá trình – Thiết bị Công nghệ Hóa học và Thực phẩm; Xây dựng Công nghiệp; Công nghệ In; Công nghệ Hóa dược và Bảo vệ thực vật) và PTN đầu tư tập trung CN Lọc hóa dầu và Vật liệu xúc tác hấp phụ, Viện từng bước củng cố năng lực tổ chức, tạo điều kiện để các hoạt động chuyên môn phát triển theo chiều sâu. Trong thời gian này, các lĩnh vực hóa học và kỹ thuật hóa học tiếp tục được mở rộng, từ hóa học cơ bản đến các hướng nghiên cứu, ứng dụng về vật liệu, điện hóa, hóa hữu cơ, hóa dầu, hóa dược, công nghệ in, quá trình và thiết bị. Đằng sau sự mở rộng ấy không chỉ là những thay đổi về cơ cấu chuyên môn, mà còn là nỗ lực bền bỉ của các thế hệ giảng viên, nhà khoa học trong việc cập nhật tri thức, đổi mới đào tạo và gắn nghiên cứu với những yêu cầu thực tiễn.

Lễ công bố bổ nhiệm Ban lãnh đạo Viện kỹ thuật Hóa học năm 2020

Với Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm, cuộc tái cơ cấu năm 2010 đã hình thành một mô hình gồm năm bộ môn (Vi sinh-Hóa sinh-Sinh học phân tử, Công nghệ sinh học, Công nghệ Thực phẩm, Quản lý chất lượng, Quá trình và Thiết bị CNSH & CNTP) và hai trung tâm (Trung tâm nghiên cứu và phát triển Công nghệ sinh học và Trung tâm đào tạo và phát triển sản phẩm thực phẩm), tạo nền tảng tổ chức cho các hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển công nghệ. Trên nền tảng cơ cấu mới, các hướng chuyên môn từ vi sinh, hóa sinh, sinh học phân tử đến công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, quá trình và thiết bị tiếp tục được củng cố và phát triển.

Các thế hệ thầy cô Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm kỷ niệm ngày nhà giáo Việt Nam năm 2020

Trong khi đó, Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường bước vào giai đoạn này với một nền tảng đã được bồi đắp qua hơn một thập niên. Từ khi thành lập năm 1998, Viện từng bước phát triển hoạt động đào tạo và nghiên cứu theo hướng tích hợp, liên ngành, gắn với những vấn đề thiết thực của sản xuất và đời sống. Hệ thống chuyên môn của Viện đã được định hình với 5 đơn vị, gồm Bộ môn Công nghệ Môi trường, Bộ môn Quản lý Môi trường, Trung tâm Nghiên cứu phát triển Công nghệ và Quản lý Môi trường, Trung tâm Quan trắc Môi trường và Kiểm soát Ô nhiễm Công nghiệp, Trung tâm Sản xuất sạch. Đằng sau sự trưởng thành về tổ chức ấy là một quá trình tích lũy bền bỉ của các thế hệ cán bộ, giảng viên và nhà khoa học. Nếu khi thành lập năm 1998, Viện có 28 cán bộ, giảng viên và nhân viên hợp đồng, thì sau 25 năm, đội ngũ đã phát triển lên 45 người, cùng với sự mở rộng về hoạt động đào tạo, nghiên cứu và cơ sở vật chất. Từ những cán bộ đầu tiên đặt nền móng cho một lĩnh vực còn mới, một tập thể khoa học ngày càng được hình thành và trưởng thành, đủ sức đảm nhiệm đồng thời các nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học và cung cấp các dịch vụ, giải pháp công nghệ trong lĩnh vực môi trường.

Tập thể cán bộ Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường tại Lễ kỷ niệm 25 năm thành lập năm 2023

Bên cạnh đó, Viện Nghiên cứu và Phát triển Ứng dụng các Hợp chất Thiên nhiên góp thêm một hướng chuyên môn đặc thù vào bức tranh khoa học, công nghệ của Đại học Bách khoa Hà Nội nói chung và Trường Hóa và khoa học sự sống sau này nói riêng. Tiền thân là Trung tâm Giáo dục và Phát triển Sắc ký, đơn vị từng bước mở rộng từ nghiên cứu, phân tích và chuyển giao công nghệ sắc ký sang nghiên cứu, phát triển các sản phẩm từ hợp chất thiên nhiên. Từ một hướng nghiên cứu chuyên biệt, Viện Nghiên cứu và Phát triển Ứng dụng các Hợp chất Thiên nhiên dần trở thành điểm gặp của nhiều lĩnh vực – nơi hóa học, sinh học, công nghệ và kỹ thuật cùng hướng tới việc đưa những giá trị từ thiên nhiên ra khỏi phòng thí nghiệm, đến gần hơn với thực tiễn.

Giai đoạn 2010–2023 cũng ghi dấu một bước chuyển quan trọng trong đào tạo, theo hướng tín chỉ, tích hợp và hội nhập quốc tế. Từ năm 2009, các chương trình đào tạo từng bước chuyển sang học chế tín chỉ, mở ra những mô hình đào tạo linh hoạt như Cử nhân – Kỹ sư và Cử nhân – Thạc sĩ. Các đơn vị thuộc khối Hóa, Sinh học – Thực phẩm và Môi trường tiếp tục đổi mới chương trình, từng bước chuyển sang đào tạo theo chuẩn đầu ra, tiếp cận CDIO và các mô hình đào tạo tích hợp. Trong đó, Viện Kỹ thuật Hóa học phát triển chương trình Kỹ sư tài năng Công nghệ Hữu cơ – Hóa dầu, bên cạnh các chương trình đào tạo cử nhân, kỹ sư và sau đại học. Riêng trong lĩnh vực Hóa học, chương trình đào tạo cử nhân được xây dựng từ năm 2008 và tuyển sinh khóa đầu tiên K55 vào năm 2010, mở thêm một hướng đào tạo bên cạnh các chương trình kỹ thuật hóa học truyền thống.

Cùng với đó, các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, chương trình tiên tiến, từng bước được mở rộng. Chương trình Tiên tiến Kỹ thuật Hóa dược được triển khai với ngôn ngữ đào tạo bằng tiếng Anh; ở lĩnh vực Sinh học – Thực phẩm, chương trình đào tạo Elitech bằng tiếng Anh ngành Kỹ thuật Thực phẩm được xây dựng và triển khai từ năm 2019. Những thay đổi này cho thấy đào tạo ngày càng được mở rộng theo hướng đa dạng về lộ trình học tập, gắn với yêu cầu hội nhập và nhu cầu nguồn nhân lực trong những lĩnh vực mới.

Cùng với đổi mới chương trình, chất lượng đào tạo từng bước được kiểm chứng qua các đợt đánh giá theo chuẩn AUN-QA. Chương trình Kỹ thuật Hóa học được đánh giá lần đầu năm 2017 và tiếp tục được tái kiểm định năm 2022; chương trình Hóa học được đánh giá và cấp chứng nhận AUN-QA năm 2021. Trong các lĩnh vực Sinh học – Thực phẩm và Môi trường, Kỹ thuật Sinh học được đánh giá năm 2019 và cấp chứng nhận năm 2020; Kỹ thuật Thực phẩm được đánh giá và cấp chứng nhận năm 2021; Kỹ thuật Môi trường được đánh giá năm 2021 và cấp chứng nhận vào tháng 1/2022. Những dấu mốc ấy cho thấy quá trình đổi mới đào tạo không chỉ diễn ra từ bên trong, mà ngày càng được đặt trong những khung đánh giá chất lượng của khu vực, tạo thêm nền tảng cho quá trình hội nhập và phát triển của các chương trình đào tạo.

Nhìn lại giai đoạn 2010–2023, có thể nhận thấy một điểm chung trong hành trình của các đơn vị: mỗi nơi đều không ngừng phát triển năng lực chuyên môn, hoàn thiện tổ chức và mở rộng hoạt động. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển ấy, những vấn đề đặt ra cho khoa học và công nghệ ngày càng vượt ra ngoài ranh giới của một ngành đơn lẻ.

Một vật liệu mới có thể cần đến sự kết hợp giữa hóa học, công nghệ và những hiểu biết về môi trường. Một sản phẩm thực phẩm không chỉ đòi hỏi kiến thức về chế biến, mà còn cần sự tham gia của vi sinh, hóa sinh, phân tích và quản lý chất lượng. Những giải pháp xử lý chất thải hay công nghệ hướng tới phát triển bền vững cũng cần sự phối hợp của nhiều lĩnh vực, từ hóa học, sinh học đến kỹ thuật và quản lý. Khi những câu hỏi nghiên cứu ngày càng phức hợp, việc kết nối nguồn lực, chia sẻ tri thức và mở rộng hợp tác trở thành một yêu cầu ngày càng rõ rệt. Đó không chỉ là câu chuyện về tổ chức bộ máy, mà còn là câu chuyện về cách các lĩnh vực khoa học có thể bổ trợ cho nhau, để cùng tiếp cận những vấn đề lớn hơn của xã hội.

Ngày 29/3/2023, theo Nghị quyết số 32/NQ-ĐHBK của Hội đồng Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Hóa và Khoa học Sự sống chính thức được thành lập trên cơ sở tái cấu trúc và sắp xếp lại bốn viện: Viện Kỹ thuật Hóa học, Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm, Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường, Viện Nghiên cứu và Phát triển Ứng dụng các Hợp chất Thiên nhiên.

Ngày 7/6/2023, Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức lễ công bố Nghị quyết thành lập Trường và các quyết định bổ nhiệm Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng. Từ đây, một chặng đường phát triển mới chính thức mở ra. Quá trình chuyển đổi tiếp tục được triển khai từng bước, từ mô hình hoạt động của bốn viện sang cơ cấu các Khoa, Trung tâm và Văn phòng Trường.

Lễ công bố Nghị quyết thành lập Trường Hóa và Khoa học sự sống và các quyết định bổ nhiệm Ban giám hiệu

Sự ra đời của Trường Hóa và Khoa học Sự sống không bắt đầu từ con số không, cũng không làm mất đi những bản sắc đã được hình thành qua nhiều thế hệ. Trong tên gọi mới, mỗi đơn vị vẫn mang theo lịch sử, tri thức, kinh nghiệm và những giá trị riêng được bồi đắp qua năm tháng. Sự hội tụ ấy vì thế không phải là điểm kết thúc của những dòng chảy đã có, mà là cách để những dòng chảy ấy gặp nhau, bổ trợ cho nhau và mở ra những hướng phát triển mới. Trên những nền tảng đã được bồi đắp qua nhiều năm tháng, Trường Hóa và Khoa học Sự sống bước vào một chặng đường mới – nơi Hóa học, Sinh học, Thực phẩm và Môi trường không chỉ đứng cạnh nhau, mà có thêm cơ hội để cùng tạo nên những giá trị mới cho khoa học, đào tạo và đời sống.