1999–2010: TRƯỞNG THÀNH TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

Đây cũng là thời kỳ đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đặt ra những yêu cầu ngày càng đa dạng đối với nguồn nhân lực kỹ thuật và năng lực nghiên cứu khoa học. Trong bối cảnh ấy, các lĩnh vực Hóa học, Sinh học, Công nghệ Thực phẩm và Môi trường tại Bách khoa Hà Nội đều có những chuyển động riêng, gắn với yêu cầu của đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn sản xuất, đời sống.

Sau khi được thành lập năm 1998 trên cơ sở Trung tâm Khoa học và Công nghệ Môi trường, Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường (INEST) tiếp tục phát triển, từng bước gắn kết hoạt động đào tạo với nghiên cứu khoa học và giải quyết các vấn đề môi trường trong thực tiễn. Một trong những dấu ấn đáng chú ý trong những năm đầu là Dự án Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam (US/VIE/96/063), triển khai trong giai đoạn 1998–2003 dưới sự điều hành của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), với nguồn tài trợ của Chính phủ Thụy Sĩ. Thông qua các hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực và xây dựng mạng lưới chuyên gia về sản xuất sạch hơn, dự án góp phần mở rộng khả năng tiếp cận những phương thức sản xuất hiệu quả, đồng thời tạo tiền đề cho các hoạt động tư vấn và chuyển giao công nghệ của Viện.

Hình ảnh buổi lễ tốt nghiệp của sinh viên K43 và trao bằng thạc sĩ Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường

Từ những bước đi ban đầu, hoạt động nghiên cứu của Viện ngày càng hướng tới những vấn đề cụ thể nảy sinh trong quá trình phát triển kinh tế. Các nghiên cứu về môi trường làng nghề, chất lượng không khí, sản xuất sạch hơn và xử lý nước thải lần lượt được triển khai. Trong đó, dự án AIRPET về nâng cao chất lượng không khí, thực hiện trong giai đoạn 2001–2008, cùng các nghiên cứu về chiến lược quốc gia về công nghệ sản xuất sạch hơn và nước thải ngành dệt may đã góp phần mở rộng phạm vi nghiên cứu, đưa hoạt động khoa học của Viện đến gần hơn với những vấn đề đặt ra trong sản xuất và đời sống. Qua từng dự án, kinh nghiệm nghiên cứu, tư vấn và đề xuất giải pháp kỹ thuật tiếp tục được tích lũy, gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển.

Cũng trong năm 1999, một bước chuyển quan trọng diễn ra trong tổ chức các lĩnh vực Hóa học, Sinh học và Thực phẩm, với sự hình thành của Khoa Công nghệ Hóa học và Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm. Từ những nền tảng chuyên môn đã được xây dựng qua nhiều năm, hai đơn vị mở ra những hướng phát triển mới, vừa kế thừa những thành quả đã có, vừa tạo điều kiện để các lĩnh vực chuyên môn tiếp tục được mở rộng và chuyên sâu.

Các thầy, cô Bộ môn Hóa phân tích (ảnh trái) và Vô cơ – Đại cương (ảnh phải) dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Đại học Bách Khoa Hà Nội (năm 2006)

Khoa Công nghệ Hóa học với 12 bộ môn (Hoá lý, Hoá Hữu cơ, Hoá phân tích, Hoá Vô cơ - Đại cương, Máy & Thiết bị Hoá chất - Dầu khí, Quá trình - Thiết bị Công nghệ Hoá học & Thực phẩm, Công nghệ Vô cơ & In, Công nghệ Vật liệu Silicat, Công nghệ Điện hoá & Bảo vệ Kim loại, Công nghệ Hữu cơ - Hoá dầu, Công nghệ Hoá học và Xây dựng Công nghiệp), bao quát từ những chuyên ngành cơ bản như đến các lĩnh vực chuyên sâu của công nghệ và kỹ thuật hóa học. Sự đa dạng về chuyên môn tạo nên một cơ cấu đào tạo và nghiên cứu có chiều sâu, đáp ứng những yêu cầu ngày càng phong phú của ngành công nghiệp hóa học. Cùng với sự phát triển của các lĩnh vực chuyên môn, cơ cấu tổ chức của Khoa cũng liên tục được điều chỉnh. Năm 2003, Bộ môn Công nghệ Hóa học được giải thể, Bộ môn Công nghệ In được thành lập. Đến năm 2006, các nhóm Xenluloza - Giấy và Hóa dược - Hóa chất bảo vệ thực vật được tách từ Bộ môn Công nghệ Hữu cơ - Hóa dầu, trở thành những bộ môn độc lập. Qua từng lần điều chỉnh, các hướng chuyên môn có thêm điều kiện phát triển sâu hơn, phản ánh quá trình chuyên môn hóa và sự vận động của nhu cầu đào tạo, nghiên cứu.

Ban liên lạc cựu sinh viên ngành Máy & Thiết bị Công nghiệp Hóa chất ảnh chụp năm 2001 (ảnh trái) và các thầy cô Bộ môn Quá trình - Thiết bị Công nghệ  Hóa học & Thực phẩm ảnh chụp năm 2006 (ảnh phải)

Các Thầy, Cô Bộ môn Công nghệ Vật liệu Silicát ảnh chụp năm 2006 (ảnh trái) và một buổi  bảo vệ đồ án tốt nghiệp đại học K43 của Bộ môn Công nghệ điện hóa và bảo vệ kim loại (ảnh phải)

Nếu sự phát triển của Khoa Công nghệ Hóa học thể hiện rõ qua quá trình mở rộng và chuyên sâu các lĩnh vực, thì sự ra đời của Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm lại mở thêm không gian phát triển cho những ngành có mối liên hệ chặt chẽ giữa sinh học và công nghệ thực phẩm. Viện được thành lập năm 1999 trên cơ sở hợp nhất Bộ môn Công nghệ Thực phẩm - Công nghệ Sau thu hoạch, Bộ môn Công nghệ Sinh học Thực phẩm, Bộ môn Công nghệ Thực phẩm Nhiệt đới với Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ Sinh học và nhóm Máy thực phẩm. Sự hình thành của Viện tạo điều kiện để các chuyên ngành cùng phát triển trong một đơn vị chung, mở rộng khả năng kết hợp giữa đào tạo, nghiên cứu và thực nghiệm. Một dấu mốc quan trọng trong quá trình ấy là sự thành lập Bộ môn Công nghệ Sinh học năm 2003, đáp ứng nhu cầu phát triển đào tạo kỹ sư ngành Công nghệ Sinh học. Từ khi được thành lập, Bộ môn từng bước mở rộng hoạt động chuyên môn, đồng thời phát triển các hướng nghiên cứu như công nghệ enzym, công nghệ sản phẩm lên men, các hợp chất có hoạt tính sinh học và ứng dụng công nghệ sinh học trong xử lý môi trường. Những hướng nghiên cứu này góp phần mở rộng phạm vi hoạt động của Viện, đưa tri thức liên quan đến sinh học, khoa học sự sống đến gần hơn với các ứng dụng trong sản xuất và đời sống.

Các thầy, cô Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm tại Lễ khai giảng lớp cao đẳng Mía – Đường (ảnh bên trái) và trong một buổi bảo vệ Luận văn Tiến sĩ (ảnh bên phải) những năm 2000

Đến năm 2010, Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm tiếp tục được tổ chức lại thành năm bộ môn và hai trung tâm, gồm các bộ môn Vi sinh – Hóa sinh – Sinh học phân tử, Công nghệ Sinh học, Công nghệ Thực phẩm, Quản lý chất lượng, Quá trình và Thiết bị Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm; cùng Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Sinh học và Trung tâm Đào tạo và Phát triển Sản phẩm Thực phẩm. Việc sắp xếp lại cơ cấu tổ chức đánh dấu một bước chuyển quan trọng, tạo điều kiện để các lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu được triển khai theo những định hướng chuyên môn cụ thể hơn.

Cũng trong tháng 12/2010, Viện Kỹ thuật Hóa học được thành lập trên cơ sở Khoa Công nghệ Hóa học, mở ra một mô hình tổ chức mới cho lĩnh vực kỹ thuật hóa học tại Bách khoa Hà Nội. Những thay đổi trong tổ chức của hai đơn vị trong năm này cũng khép lại một chặng đường nhiều chuyển động, đồng thời mở ra những giai đoạn phát triển tiếp theo.

Nhìn lại giai đoạn 1999–2010, mỗi đơn vị vẫn hoạt động độc lập, trực thuộc Đại học Bách khoa Hà Nội, với thế mạnh chuyên môn và định hướng phát triển riêng. Nhưng trong những con đường khác nhau ấy, có một điểm chung: sự bền bỉ trong đào tạo, nghiên cứu và nỗ lực đưa tri thức khoa học vào thực tiễn. Chính những nỗ lực ấy đã tạo nên diện mạo của một chặng đường trưởng thành, không chỉ qua những thay đổi về tổ chức mà còn qua sự tích lũy về chuyên môn, đội ngũ và kinh nghiệm.

Mười một năm không làm thay đổi tất cả trong một sớm một chiều. Những gì được tạo dựng trong giai đoạn này là kết quả của một quá trình bền bỉ, từ việc mở rộng các chuyên ngành, phát triển đội ngũ đến đầu tư cho nghiên cứu và thực nghiệm. Mỗi lĩnh vực có thế mạnh và nhịp phát triển riêng, nhưng đều góp phần đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của khoa học, công nghệ và đời sống. Ở thời điểm ấy, có thể các lĩnh vực Hóa học, Sinh học, Công nghệ Thực phẩm và Môi trường chưa hình thành một cấu trúc liên ngành thống nhất. Tuy nhiên, sự trưởng thành của từng đơn vị đã góp phần tạo dựng những nền tảng quan trọng cho sự kết nối về sau. Từ những hướng đi riêng, những thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên đã bền bỉ vun đắp tri thức, kinh nghiệm và các giá trị nghề nghiệp, tạo tiền đề cho sự hội tụ của nhiều lĩnh vực trong mái nhà chung Trường Hóa và Khoa học Sự sống hôm nay.