TỪ NHỮNG NGƯỜI THẦY ĐẦU TIÊN, VIẾT NÊN HÀNH TRÌNH 70 NĂM

Trước khi đón những sinh viên đầu tiên, họ cùng nhau chuẩn bị phòng học, phòng thí nghiệm và những điều kiện ban đầu cho việc dạy và học. Khi giáo trình, tài liệu chuyên môn bằng tiếng Việt còn thiếu, họ tự tìm kiếm, đọc, dịch và biên soạn. Khi các bộ môn chưa được định hình đầy đủ, chính họ phải cùng nhau bàn bạc, thử nghiệm từng cách tổ chức đào tạo. Một công việc tưởng như rất đỗi bình thường hôm nay, khi ấy lại là một phần của hành trình đặt những viên gạch đầu tiên cho một nền đào tạo mới.

Đó là các thầy Đào Quý Chiệu, Phạm Ngọc Thanh, Trần Văn Sinh, Kiều Dinh, Phạm Quốc Thăng, Phạm Đồng Điện, rồi Lê Chúc, Hoàng Trọng Yêm, Lê Mậu Quyền, Nguyễn Đình Chi, Trần Bính, Nguyễn Trọng Biểu, Nguyễn Hoa Toàn, Nguyễn Văn Ích, Hồ Hữu Phương, Lê Văn Nhương, Lê Ngọc Tú, Lê Ngọc Chương, Cù Thành Long; cùng những cán bộ phục vụ giảng dạy và nghiên cứu đầu tiên như thầy Hoàng Văn Thư, Trần Đăng Nghi. Đây là lực lượng nòng cốt trong giảng dạy, đồng thời đặt những nền móng đầu tiên cho chương trình và bài giảng của Khóa 1 và các khóa tiếp theo. 

Trong số đó, GS. NGND. Phạm Đồng Điện là một gương mặt đặc biệt. Sau năm năm học tập tại Liên Xô, chuyên ngành thuốc nổ tại Trường Đại học Công nghệ Hóa D.I. Mendeleev, ông tốt nghiệp loại xuất sắc, nhận bằng đỏ. Thầy trở về nước cuối năm 1955 và được giao tham gia chuẩn bị cho việc thành lập Đại học Bách khoa Hà Nội. Khi Khóa 1 khai giảng, Thầy được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Khoa Hóa - Thực phẩm. Nhưng điều đáng nhớ về Thầy không chỉ là chức vụ của người đứng đầu một Khoa mới thành lập. Trong những ngày thiếu thốn ấy, Thầy trực tiếp giảng dạy nhiều môn từ cơ bản đến kỹ thuật, cùng đồng nghiệp xây dựng những nền tảng chuyên môn đầu tiên. Thầy còn tìm cách đưa tri thức quốc tế về gần với người học Việt Nam khi mời được các thầy của Trường Đại học Công nghệ Hóa học Mendeleev Moskva sang hướng dẫn đồ án cho sinh viên Khóa 1. Với vốn tiếng Anh, Pháp, Nga và kinh nghiệm nghiên cứu, thầy tham gia Việt hóa, Hán - Việt hóa các thuật ngữ khoa học, công nghệ để phục vụ đào tạo. 

Thầy Phạm Đồng Điện (người đứng giữa) trong một dịp kỷ niệm tại Trường

Nhưng có lẽ đóng góp lớn hơn cả của thầy Phạm Đồng Điện là Thầy sớm nhìn thấy một điều mà một khoa mới thành lập không thể thiếu: muốn đi xa phải tự xây dựng đội ngũ của mình. Để khắc phục tình trạng thiếu cán bộ, Thầy giữ lại những sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và cử nhiều cán bộ, sinh viên các khóa sang Liên Xô và các nước khác đào tạo để sau này trở về xây dựng, phát triển Khoa Hóa - Thực phẩm nói riêng và nền giáo dục nước nhà nói chung. 

Ở một hướng khác, các thầy Phạm Quốc Thăng, Lê Văn Nhương và Lê Ngọc Tú là những người đặt những viên gạch đầu tiên cho Công nghệ Thực phẩm. Từ nhóm Hữu cơ và Hóa sinh năm 1956, qua nhóm Hóa sinh, rồi Tổ Thực phẩm, một hướng đào tạo mới dần được định hình. Năm 1962, Bộ môn Công nghệ Thực phẩm được thành lập, với thầy Lê Văn Nhương là Trưởng Bộ môn đầu tiên. 

Thủ tướng Phạm Văn Đồng về thăm Khoa Hóa - Thực phẩm năm 1969

Những câu chuyện còn được lưu lại không nhiều và cũng không đồng đều. Nhưng có lẽ không cần phải biết hết về từng bộ môn mới có thể hiểu công việc của thế hệ đầu tiên. Bởi điều họ cùng làm là biến một khoa mới thành một nơi có thể dạy, có thể học, có thể thực hành và có thể tiếp tục đào tạo những người kế tiếp.

 “Khóa 0” không chỉ là những người đứng trước Khóa I. Họ còn là điểm khởi đầu của một mạch nguồn truyền thống vẻ vang và đầy tự hào của Trường Hóa và Khoa học sự sống ngày nay: từ những người thầy đầu tiên đến những sinh viên tiếp tục ở lại Trường làm công tác đào tạo, từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Các thầy Chúc, thầy Chi, thầy Dinh, thầy Quyền cùng các sinh viên tham gia lao động trên công trường Bắc Hưng Hải

… từ đó, một đội ngũ dần lớn lên; những ngành học, những bộ môn và hướng chuyên môn từng bước được gây dựng.

Những người gieo hạt đầu tiên có lẽ không thể nhìn thấy hết hành trình phía trước. Họ chỉ làm phần việc của thế hệ mình, để rồi từ đó, những người đến sau có thể tiếp tục lớn lên và viết tiếp câu chuyện ấy.